Vorige week verscheen de vernieuwde Schijf van Vijf. Kort daarvoor kwamen in de VS nieuwe voedingsrichtlijnen naar buiten, met een opvallende “omgekeerde” voedselpiramide. En alsof dat nog niet genoeg was, kreeg ik een wetenschappelijk artikel toegestuurd dat deze adviezen deels tegenspreekt.
Dat roept bij mij één vraag op: wat moeten we hier nu eigenlijk van vinden?
De vernieuwde Schijf van Vijf
Het Voedingscentrum presenteerde op 9 april de vernieuwde Schijf van Vijf. De basis blijft zoals we die kennen: veel groente, fruit, volkorenproducten en peulvruchten, en minder zout, suiker en verzadigd vet.
Wat wel verandert, zijn de verhoudingen. Er komt meer nadruk op plantaardige voeding, denk aan peulvruchten en minder op dierlijke producten. De aanbevolen hoeveelheid vlees gaat omlaag, net als die van kaas.
Op papier is dat logisch en zo kennen we inmiddels de adviezen van het Voedingscentrum. De richtlijnen zijn doorgerekend met gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid in het achterhoofd.
Maar precies daar begint voor mij ook de twijfel.
Waar het volgens mij schuurt
Wat mij betreft zit hier een fundamenteel probleem.
We proberen met één model drie verschillende doelen te combineren:
- gezondheid
- duurzaamheid
- voedselveiligheid
Maar dat zijn niet per definitie dezelfde doelen.
Een voedingsadvies zou in de eerste plaats moeten gaan over wat goed is voor het menselijk lichaam. Zodra je daar milieuaspecten doorheen mengt, verandert het karakter van zo’n advies. Het wordt minder een puur gezondheidsadvies en meer een compromis.
De afgelopen jaren hebben wij in onze adviezen juist geprobeerd om die lijn helder te houden: eerst kijken naar wat fysiologisch klopt, en daarna pas naar andere factoren.
Dat betekent niet dat duurzaamheid onbelangrijk is, integendeel. Maar het zijn uiteindelijk keuzes die mensen zelf moeten maken. Door alles samen te voegen, wordt het advies minder scherp dan het zou kunnen zijn.
De Amerikaanse “omgekeerde” piramide
In januari 2026 presenteerden de Verenigde Staten hun nieuwe voedingsrichtlijnen. Wat meteen opvalt: de voedselpiramide is terug, maar dan op z’n kop.
Waar vroeger granen de basis vormden, staan nu eiwitten, vetten, zuivel, groenten en fruit centraal. Koolhydraten krijgen een veel kleinere rol, zeker als ze bewerkt zijn.
De boodschap is helder: eet “echte” voeding en vermijd ultrabewerkte producten.
En eerlijk is eerlijk: dat sluit op hoofdlijnen behoorlijk aan bij hoe wij er al jaren naar kijken.
Maar hier begint de discussie en ook onze eigen lijn
Tegelijkertijd schuurt het ook hier misschien wel net zo veel als bij de Nederlandse richtlijnen.
Zo valt op dat de nadruk op dierlijke producten behoorlijk stevig is. Rood vlees wordt expliciet genoemd naast gevogelte, vis, eieren en zuivel. Dat staat op gespannen voet met onderzoek dat juist een verband legt tussen (bewerkt) rood vlees en een verhoogd risico op onder andere hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker.
En dat is precies waar het interessant wordt.
De afgelopen 14 jaar hebben wij in onze voedingsadviezen en workshops bewust een andere invalshoek gekozen. Niet vanuit angst voor vetten of dierlijke producten, maar vanuit de vraag: wat doet voeding daadwerkelijk in het lichaam?
Daarin kwamen we al vroeg uit op een patroon waarin:
- bewerkte koolhydraten kritisch worden bekeken
- vetten en eiwitten juist een belangrijke rol spelen
- en “echte” voeding de basis vormt
In die zin verbaasde de uitkomst van het Europese onderzoek ons niet.
Wat daarin naar voren komt, is dat voedingspatronen met relatief meer vet en dierlijk eiwit samenhangen met een lager risico op hart- en vaatziekten, terwijl een hoger aandeel koolhydraten juist een tegengesteld effect laat zien .
Dat sluit opvallend goed aan bij de richting die wij al jaren hanteren.
Tegelijkertijd betekent dat niet dat alle zorgen rondom rood en bewerkt vlees zomaar van tafel kunnen. Die onderzoeken zijn er niet voor niets. Wat het vooral laat zien, is dat de werkelijkheid genuanceerder is dan vaak wordt gepresenteerd.
Wat daarnaast opvalt, is dat adviezen van de wetenschappelijke commissie niet volledig zijn overgenomen. Die adviseerde juist om meer plantaardige eiwitten te eten en minder rood en bewerkt vlees. Dat is in deze richtlijnen niet doorvertaald.
Ook de rol van de voedingsindustrie roept vragen op. Verschillende onderzoekers die betrokken waren bij de onderbouwing van de richtlijnen hebben banden met de vlees- en zuivelsector. Dat hoeft op zichzelf niets te betekenen, maar het maakt het wel lastiger om de adviezen volledig los te zien van mogelijke belangen.
En wat ik persoonlijk echt een gemiste kans vind: er wordt geen onderscheid gemaakt in de kwaliteit van vlees. Of je vlees eet uit de bio-industrie of van dieren die buiten hebben geleefd, maakt nogal uit, zowel voor gezondheid als voor milieu. Die nuance ontbreekt volledig.
Wat het Europese onderzoek toevoegt
Het Europese onderzoek:
https://foodandnutritionresearch.net/index.php/fnr/article/view/982/3725
(Food_Cardio_Europa), waarin 42 landen zijn vergeleken, legt nog een extra laag onder deze discussie.
Het laat zien dat:
- een hoger aandeel koolhydraten samenhangt met meer hart- en vaatziekten
- vetten en dierlijke eiwitten juist vaak een omgekeerde relatie laten zien
- en dat factoren zoals fruit, noten en voedingskwaliteit een belangrijke rol spelen
Voor ons bevestigt dat vooral dat de discussie rondom voeding de afgelopen decennia misschien te eenzijdig is gevoerd.
Drie visies, drie brillen
Als je alles naast elkaar legt, zie je eigenlijk drie manieren van kijken:
- Nederland: balans tussen gezondheid, duurzaamheid en beleid
- Amerika: focus op bewerkt vs. onbewerkt en macronutriënten
- Wetenschap: laat zien dat de werkelijkheid complexer is dan beide modellen
En misschien zit daar wel de kern.
Waar iedereen het wél over eens is
Wat me vooral opvalt: ondanks alle verschillen is er ook een duidelijke gemene deler.
Vrijwel iedereen is het erover eens dat:
- ultrabewerkt voedsel een probleem is
- toegevoegde suikers omlaag moeten
- en dat “echte” voeding de basis zou moeten zijn
Dat is misschien wel belangrijker dan de discussie over vetten of koolhydraten.
Tot slot
Wat deze ontwikkeling vooral laat zien, is dat voedingsadvies niet alleen wetenschap is. Het is ook interpretatie, beleid en soms zelfs ideologie.
En misschien moeten we daar eerlijker over zijn.
- Wat ons betreft begint het bij één simpele vraag:
wat heeft het lichaam nodig om optimaal te functioneren?
Van daaruit kun je verder kijken naar duurzaamheid, voorkeuren en leefstijl.
Maar die volgorde doet ertoe.
Want pas als die basis helder is, kun je echt bewuste keuzes maken.
