Vorige week verscheen de vernieuwde Schijf van Vijf. Kort daarvoor kwamen in de VS nieuwe voedingsrichtlijnen naar buiten, met een opvallende “omgekeerde” voedselpiramide. En daar kwam nog iets bij: ik ontving een wetenschappelijk artikel dat deze adviezen deels tegenspreekt. Dat roept bij mij één vraag op: wat moeten we hier nu eigenlijk van vinden?
De vernieuwde Schijf van Vijf
Het Voedingscentrum presenteerde op 9 april de vernieuwde Schijf van Vijf. De basis blijft zoals we die kennen: veel groente, fruit, volkorenproducten en peulvruchten, en minder zout, suiker en verzadigd vet.
Wat wel verandert, zijn de verhoudingen. Er komt meer nadruk op plantaardige voeding denk aan peulvruchten en minder op dierlijke producten. De aanbevolen hoeveelheid vlees gaat omlaag, net als die van kaas.
De richtlijnen zijn doorgerekend met gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid in het achterhoofd. Maar precies daar begint voor mij ook de twijfel.
Wat mij betreft zit hier het grootste probleem van de Schijf van Vijf.
We proberen namelijk drie dingen tegelijk te doen:
-
- Mensen gezonder laten eten
- De impact op het milieu verkleinen
- Voedselveiligheid waarborgen
Maar dat zijn niet per definitie dezelfde doelen.
Een voedingsadvies zou in de eerste plaats moeten gaan over wat goed is voor het menselijk lichaam. Zodra je daar milieuaspecten doorheen gaat mengen, verandert het karakter van zo’n advies. Het wordt minder puur wetenschappelijk en meer een compromis.
Begrijp me goed: duurzaamheid is belangrijk. Maar dat zijn uiteindelijk keuzes die mensen zelf moeten maken. Je zou dus beter kunnen zeggen:
-
- Dit is wat optimaal is voor je gezondheid
-
- En dit zijn aanvullende keuzes als je ook rekening wilt houden met het milieu
De Amerikaanse “omgekeerde” piramide
In januari 2026 presenteerden de Verenigde Staten hun nieuwe voedingsrichtlijnen. Wat meteen opvalt: de voedselpiramide is terug, maar dan op z’n kop.
Waar vroeger granen de basis vormden, staan nu eiwitten, vetten, zuivel, groenten en fruit centraal. Koolhydraten krijgen een veel kleinere rol, zeker als ze bewerkt zijn. De boodschap is helder: eet “echte” voeding en vermijd ultrabewerkte producten. Daar kan ik me eerlijk gezegd wel iets bij voorstellen. Minder pakjes en zakjes, minder toegevoegde suikers dat lijkt me pure winst.
Maar hier begint de discussie.
Tegelijkertijd schuurt het ook hier misschien wel net zo veel als bij de Nederlandse richtlijnen.
Zo valt op dat de nadruk op dierlijke producten behoorlijk stevig is. Rood vlees wordt expliciet genoemd naast gevogelte, vis, eieren en zuivel. Dat staat op gespannen voet met onderzoek dat juist een verband legt tussen (bewerkt) rood vlees en een verhoogd risico op onder andere hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker.
Wat daarnaast opvalt is dat de adviezen van de wetenschappelijke commissie niet volledig zijn overgenomen. Die adviseerde juist om meer plantaardige eiwitten te eten en minder rood en bewerkt vlees. Dat is in deze richtlijnen niet doorvertaald.
Ook de rol van de voedingsindustrie roept vragen op. Verschillende onderzoekers die betrokken waren bij de onderbouwing van de richtlijnen hebben banden met de vlees- en zuivelsector. Dat hoeft op zichzelf niets te betekenen, maar het maakt het wel lastiger om de adviezen volledig los te zien van mogelijke belangen.
En wat ik persoonlijk echt een gemiste kans vind: er wordt geen onderscheid gemaakt in de kwaliteit van vlees. Of je (bewerkt) vlees eet uit de bio-industrie of vlees van dieren die buiten hebben geleefd, maakt nogal uit, zowel voor gezondheid als voor milieu. Die nuance ontbreekt volledig.
En dan het Europese onderzoek.
https://foodandnutritionresearch.net/index.php/fnr/article/view/982/3725
Alsof het nog niet complex genoeg is, kreeg ik ook een Europees onderzoek toegestuurd waarin voedingspatronen van 42 Europese landen worden vergeleken met hart- en vaatziekten.
En daar komen toch opvallende dingen uit:
• Veel koolhydraten hangen samen met een hoger risico
• Vet en dierlijk eiwit laten juist vaak een omgekeerde relatie zien
• Fruit, noten en een mediterraan patroon scoren goed
Dat zet je toch aan het denken. Want dit wijkt op punten behoorlijk af van wat we jarenlang hebben gehoord.
Drie verhalen, één vraag
Als je het naast elkaar legt, zie je eigenlijk drie verschillende benaderingen:
• Nederland kiest voor balans (gezondheid + milieu)
• Amerika legt de nadruk op “echte voeding” en minder koolhydraten
• Het onderzoek laat zien dat de werkelijkheid mogelijk complexer is dan beide modellen
En eerlijk gezegd: dat maakt het niet eenvoudiger.
Waar iedereen het over eens is.
Wat me vooral opvalt: ondanks alle verschillen is er ook een duidelijke gemene deler.
Vrijwel iedereen is het erover eens dat:
• Ultrabewerkt voedsel geen goed idee is
• Toegevoegde suikers omlaag moeten
• “Echte” voeding de basis zou moeten zijn
Misschien is dat wel de belangrijkste takeaway.
Tot slot:
Wat ik hier vooral uit meeneem, is dat voedingsadvies niet alleen wetenschap is. Het is ook interpretatie, beleid en soms zelfs ideologie.
En misschien moeten we daar eerlijker over zijn.
In plaats van één model dat alles probeert te vangen, zou het beter zijn om duidelijk te maken:
• Wat is puur gezondheid
• Wat is duurzaamheid
• Waar maak je als individu je eigen keuzes
Want uiteindelijk ligt die keuze gewoon bij onszelf.
